ميرزا حسن حسينى فسايى
1377
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
نارنگى را به نيكوئى پروراند ، درخت نارجيل در اين بلوك تنومند گردد و ليكن بار و ثمرش نارسيده بماند . كشت و زرع ناحيه ميناب عباسى از آب رودخانه است و باقى توابعش از آب باران باشد . درازى اين بلوك از « بندر خمير » تا « جاشك موغستان » 62 فرسخ ، پهناى آن از « تخت سردره » تا قريه « شغو » 6 فرسخ . محدود است از جانب مشرق به نواحى بلوچستان و بلوك بشاگرد و از سمت شمال به بلوك رودان و احمدى و نواحى سبعه و از مغرب به نواحى لارستان و از جنوب به درياى فارس و قصبه اين بلوك « بندر عباسى » است عرض آن از خط استوا 27 درجه و 14 دقيقه طول آن از گرى نيچ رصدخانه انگلستان 54 درجه و 30 دقيقه است و انحراف قبله آن از نقطه جنوب به جانب مغرب [ ] درجه و [ ] دقيقه است . به مسافت 97 فرسخ از شيراز دور افتاده است و بندر عباس را امام قلى خان والى و فرمانرواى فارس ، خلف الصدق نواب مغفرت توأمان اللّه ويردى خان فرمانفرماى سابق مملكت فارس ، در سال 1032 در كنار درياى فارس ، احداث فرمود و به مناسبت شاهنشاه زمان شاه عباس ماضى صفوى طاب ثراه ، آن را بندر عباس بگفت و بندر سابق كه بندر جرون يا كمپران مىگفتند از آبادى بيفتاد و مردمانش آمده در بندر عباس متوطن شدند و واقعه فتح بندر جرون و جزيره هرمز و اخراج جماعت پرتگال كه نزديك به 100 سال در بندر جرون و جزيره هرمز ، فرمانروائى داشتند و احداث بندر عباس ، در ذيل وقايع سال 1032 در گفتار اول اين كتاب فارسنامه ناصرى نگاشته گرديد و نواحى عباسى سالها در تصرف امام مسقط بود و ضابط و مستحفظ از اعراب مسقط و عمان بر اين نواحى مىگماشت و در هر سالى مبلغى وجه نقد به اسم ماليات به حاكم فارس مىرسانيدند و در سال 1272 نواب اشرف و الا طهماسب ميرزا مؤيد الدوله فرمانفرماى فارس ولد الصدق خود نواب اميرزاده عبد الباقى ميرزا را مأمور به تسخير بندر عباس و اخراج اعراب مسقط از آن نواحى فرمود و پنج فوج سرباز و هشت ارابه توپ با او روانه داشت و بعد از ورود و جنگ ، اعراب [ را ] دور نموده ، بندر عباس را تصرف فرمود و تاكنون اعراب مسقط را مداخلتى در آن نواحى نيست و بلوك عباسى را به 5 ناحيه قسمت كردهاند . « 1 » 1 - ناحيه ايسين و تازبان « 2 » 2 - ناحيه شميل 3 - ناحيه مضافات 4 - ناحيه موغستان 5 - ناحيه ميناب [ 1 ] - ناحيه ايسين « 3 » و تازيان : در قديم اين ناحيه يكى از 7 نواحى بلوك سبعه بود چنان كه در ذيل عنوان بلوك سبعه گذشت ، درازى آن ناحيه از « تابند » تا قريه « سرخان » پنج فرسخ و نيم ،
--> ( 1 ) . در كتاب جغرافيا و اسامى دهات كشور ، ج 2 ، ص 414 : از 14 دهستان با 367 ده بعلاوه قشم و ساير جزائر بعنوان پانزدهمين ناحيه بندر عباس ذكر شده است كه مجموعا داراى 402 ده مىباشد . ( 2 ) . اعداد كنار اسامى ، در متن در بالاى اين كلمات گذاشته شده است . ( 3 ) . ( داراى 23 قريه است كه 5 قريه آن در كوهستان و 18 قريه در جلگه واقع است . ) كتاب جغرافيا و اسامى دهات كشور ، ج 2 ، ص 402 .